Rozporządzenie EUDR - poradnik dla downstream operatorów i traderów w UE
Najważniejsze informacje w skrócie
EUDR obejmuje siedem surowców (drewno, kauczuk, kakao, kawa, olej palmowy, soja i bydło) oraz szeroki katalog produktów pochodnych – od mebli po czekoladę.
Nowy harmonogram: 30 grudnia 2026 r. dla dużych i średnich przedsiębiorstw oraz 30 czerwca 2027 r. dla mikro i małych przedsiębiorstw.
Jeśli przetwarzasz lub sprzedajesz dalej produkt, który już ma oświadczenie DDS od dostawcy, jesteś downstream operatorem albo traderem, a nie operatorem pierwotnym. Twoje obowiązki są węższe, ale nie zerowe.
Duże i średnie firmy w roli downstream operatora lub tradera muszą zarejestrować się w systemie TRACES, nawet jeśli nie składają własnego oświadczenia DDS. Mikro i małe przedsiębiorstwa w tej roli są z tego obowiązku zwolnione.
Największym ryzykiem nie jest sama regulacja, lecz brak procesu – jeden słaby dostawca może, bez Twojej wiedzy, zamienić Cię w operatora pierwotnego z pełnym zakresem obowiązków.
Część I: Czym jest rozporządzenie EUDR i dlaczego to nie jest tylko “problem importerów”?
Rozporządzenie (UE) 2023/1115, czyli European Union Deforestation Regulation (EUDR), to nowe rozporządzenie Unii Europejskiej mające ograniczyć zjawisko niepowodowania wylesiania oraz degradacji lasów. W praktyce oznacza to, że na terenie unii niektórych towarów i produktów nie można udostępniać, jeżeli pochodzą z terenów wylesionych po 31 grudnia 2020 r. lub zostały wyprodukowane z naruszeniem prawa kraju pochodzenia - w tym przepisów dotyczących prawa pracy, własności gruntów, czy podatków.
Regulacja obejmuje siedem grup surowców: drewno, kauczuk, kakao, kawę, olej palmowy, soję i bydło oraz dziesiątki produktów pochodnych wskazanych w Załączniku I - od papieru i mebli, przez czekoladę, po wyroby skórzane i opony.
Wokół tematu EUDR narosło jednak wiele mitów. Najczęściej spotykanym jest przekonanie, że przepisy dotyczą wyłącznie importerów egzotycznych surowców. To nieprawda. Jeżeli kupujesz papier od polskiej papierni, sklejkę od krajowego producenta lub kauczuk od dostawcy z Niemiec, Twój produkt również może podlegać EUDR. Decydujące znaczenie ma nie kraj zakupu, lecz to, czy kod CN znajduje się w Załączniku I.
Część II: Co zmienia się w 2026 i 2027? Harmonogram wdrożenia EUDR w Unii Europejskiej
EUDR ma za sobą burzliwą historię przesunięć. Ostateczny, obowiązujący dziś harmonogram wynika z nowelizacji - rozporządzenia (UE) 2025/2650, przyjętego przez Parlament Europejski i Radę w grudniu 2025 r. i opublikowanego w Dzienniku Urzędowym UE 23 grudnia 2025 r.:
30 grudnia 2026 r. – obowiązkowe stosowanie dla dużych i średnich przedsiębiorstw.
30 czerwca 2027 r. – obowiązkowe stosowanie dla mikro i małych przedsiębiorstw (z wyjątkiem sektora drzewnego objętego wcześniej EUTR).
To nie jest kolejne “przesunięcie o rok bez konsekwencji”. Nowelizacja jednocześnie upraszcza obowiązki - Komisja Europejska szacuje redukcję kosztów zgodności o ok. 75% względem pierwotnie zakładanych (z 8,1 mld EUR/rok do 2 mld EUR/rok w całej UE) - głównie dzięki nowemu podziałowi ról w łańcuchu dostaw, o którym piszemy niżej.
Jeśli ocena pochodzi z kraju uznanego za niskiego ryzyka (Polska jest na tej liście), obowiązki należytej staranności są dodatkowo uproszczone: nie trzeba przeprowadzać oceny ryzyka ani wdrażać środków ograniczających ryzyko, o ile nie ma sygnałów wskazujących na nieprawidłowości.
Część III: Łańcuch dostaw, a związane z EUDR obowiązki - jak określić swoją rolę?
Nowelizacja z grudnia 2025 r. doprecyzowała zasady stosowania EUDR i wprowadziła wyraźny podział obowiązków w ramach EUDR. To właśnie od roli, jaką pełnisz w łańcuchu dostaw, zależy zakres dokumentacji, którą musisz przygotować.
Operator (upstream) - jako pierwszy wprowadza produkt na rynek UE lub dokonuje wywozu z Unii. To importer spoza UE albo np. tartak, który jako pierwszy przetwarza drewno pozyskane na terenie Unii. EUDR wprowadza dla tej grupy najszerszy zakres obowiązków - pełne due diligence, ocenę ryzyka, geolokalizację działek oraz złożenie oświadczenia DDS w systemie TRACES.
Downstream operator - przetwarza produkt, dla którego wcześniejsze ogniwo łańcucha złożyło już oświadczenie DDS. Przykładem jest producent opakowań kupujący papier od papierni będącej operatorem. Nie wykonuje własnego due diligence, ale musi zapewnić identyfikowalność i przekazywać dalej numer referencyjny DDS otrzymany od dostawcy.
Trader - udostępnia gotowy produkt bez jego przetwarzania. Jego obowiązki są zbliżone do downstream operatora i obejmują przede wszystkim zachowanie identyfikowalności.
MSPO (mikro- i mali operatorzy pierwotni) - rolnicy i leśnicy z krajów niskiego ryzyka. Zamiast składać oświadczenie DDS dla każdej partii mogą korzystać z uproszczonej deklaracji SD.
Warto pamiętać o jeszcze jednej zasadzie. Obowiązek gromadzenia numerów referencyjnych DDS spoczywa przede wszystkim na pierwszym podmiocie działającym na dalszym etapie łańcucha dostaw, czyli tym, który kupuje bezpośrednio od operatora. Każde kolejne ogniwo ma już węższy zakres obowiązków.
Duże i średnie przedsiębiorstwa pełniące rolę downstream operatora lub tradera muszą również zarejestrować się w systemie TRACES, nawet jeśli nie składają własnego oświadczenia DDS. Mikro- i małe przedsiębiorstwa są z tego obowiązku zwolnione. Oznacza to, że stosowanie EUDR nie zawsze wiąże się z prowadzeniem pełnego due diligence, ale niemal zawsze wymaga zachowania identyfikowalności w łańcuchu dostaw. Wszystkie te obowiązki mają jeden wspólny cel: zwiększenie przejrzystości łańcucha dostaw oraz wsparcie działań na rzecz ochrony środowiska poprzez ograniczenie obrotu surowcami pochodzącymi z terenów objętych wylesianiem.
W teorii wszystko wydaje się dość proste, wystarczy ustalić swoją rolę w łańcuchu dostaw i realizować wynikające z niej obowiązki. W praktyce jednak jeden niezweryfikowany dostawca może całkowicie zmienić sytuację firmy. Dobrym przykładem jest historia jednego z naszych klientów.
Część IV: Case study: dlaczego jeden dostawca może zmienić Twoje obowiązki wynikające z EUDR
Nasz klient (duży producent opakowań papierowych) formalnie był downstream operatorem. Kupował papier i tekturę od dostawców będących operatorami, dlatego zakładał, że jego obowiązki będą ograniczone.
Podczas weryfikacji dokumentacji okazało się jednak, że jeden z zagranicznych dostawców, odpowiadający za mniej niż 10% surowca, nie znał wymagań EUDR. Nie potrafił przekazać danych geolokalizacyjnych ani potwierdzić legalnego pochodzenia niektórych towarów i produktów związanych z dostawą.
To całkowicie zmieniło sytuację naszego klienta.
Ponieważ dostawca nie był w stanie wykazać przeprowadzenia due diligence, klient dla tej partii surowca mógł zostać uznany za operatora pierwotnego. Oznaczało to, że EUDR wymaga samodzielnego przeprowadzenia oceny ryzyka, przygotowania dokumentacji i złożenia oświadczenia DDS, mimo że pierwotnie firma miała pełnić wyłącznie rolę downstream operatora.
Ostatecznie klient zrezygnował z tego dostawcy i zastąpił go zweryfikowanym partnerem. Dzięki temu uniknął ryzyka, które mogło wstrzymać część produkcji i znacząco zwiększyć koszty zgodności.
To pokazuje, że unijne rozporządzenie nie ocenia wyłącznie tego, jak definiujesz swoją rolę w łańcuchu dostaw. Równie ważne jest to, czy Twój dostawca potrafi udowodnić zgodność z wymaganiami EUDR.
📥 Pobierz bezpłatny zestaw narzędzi do przygotowania firmy na rynek UE
Nie musisz tworzyć wszystkiego od zera.
EUDR wymaga od firm uporządkowania dokumentacji i wykazania, że produkt jest zgodny z obowiązującymi przepisami. W praktyce oznacza to konieczność zebrania odpowiednich informacji od dostawców jeszcze zanim produkt wprowadzany na rynek trafi do sprzedaży lub dalszego obrotu.
Przygotowaliśmy bezpłatny pakiet materiałów, który pomoże Ci uporządkować proces kwalifikacji dostawców i przygotować firmę do wymagań EUDR.
W zestawie znajdziesz:
✅ wzór ankiety dla dostawców,
✅ matrycę oceny ryzyka,
✅ rejestr numerów DDS/TRACES,
✅ instrukcję krok po kroku.
Jeżeli wykonujesz ten proces po raz pierwszy, nasze narzędzia pomogą Ci szybciej zweryfikować, czy produkt jest zgodny z wymaganiami EUDR i ograniczyć ryzyko, że produkty są niezgodne z wymogami, zanim trafią do klientów lub kontroli. Dzięki temu nie musisz przygotowywać wszystkich dokumentów samodzielnie - korzystasz z rozwiązań opracowanych na podstawie projektów realizowanych z naszymi klientami.
Część V: Poradnik krok po kroku - jak osiągnąć zgodność z EUDR bez zatrudniania specjalisty
Krok 1: Sprawdź, czy Twoje towary są objęte EUDR (Załącznik I)
Przejrzyj kody CN swoich produktów i kluczowych surowców. Rozporządzenie EUDR wymaga, aby firmy w pierwszej kolejności ustaliły, czy produkty wprowadzane na rynek UE znajdują się w Załączniku I. Jeżeli produkt końcowy lub surowiec bazowy jest tam wymieniony - podlegasz pod EUDR.
Jeśli Twój produkt finalny ma inny kod CN niż surowiec wejściowy (np. przetwarzasz sklejkę objętą EUDR na gotowy wyrób z kodem CN niewymienionym w Załączniku I), łańcuch obowiązków wynikających z EUDR kończy się na etapie Twojej produkcji. Nadal jednak musisz posiadać dokumentację potwierdzającą zgodność zakupionego surowca.
Pamiętaj również o wyłączeniach, które łatwo przeoczyć:
Opakowania transportowe (np. palety, kartony i inne materiały opakowaniowe) nie podlegają EUDR, jeżeli służą wyłącznie do transportu innego towaru i są z nim prezentowane. Obowiązki pojawiają się dopiero wtedy, gdy są sprzedawane jako samodzielny produkt.
Produkty wykonane w 100% z materiałów pochodzących z recyklingu nie są objęte zakresem rozporządzenia EUDR.
Krok 2: Przygotuj ankietę dla dostawców zgodną z wymogami EUDR
Rozporządzenie EUDR wprowadza obowiązek pozyskania od dostawców informacji pozwalających ocenić zgodność produktów z wymaganiami regulacji. Zamiast przeprowadzać pełny audyt, wyślij ustandaryzowaną ankietę kwalifikacyjną, w której poprosisz o: rolę dostawcy w łańcuchu EUDR, status rejestracji w TRACES, gotowość przekazania numeru referencyjnego DDS/SD oraz kod CN produktu.
Krok 3: Oceń dostawców według skali ryzyka
Jeżeli pozyskujące towary i produkty przedsiębiorstwo współpracuje z wieloma dostawcami, warto oceniać ich według jednego, spójnego modelu. Jest to szczególnie ważne, gdy kupujesz towary i produkty z krajów o różnym poziomie ryzyka lub od dostawców pełniących różne role w łańcuchu EUDR.
Odpowiedzi z ankiet warto punktować w jednym miejscu, zamiast przechowywać je w rozproszonych wiadomościach e-mail. Prosty schemat:
Wysokie ryzyko - dostawca nie odpowiedział, nie jest zarejestrowany w wymaganych przypadkach lub nie może przekazać numeru DDS/SD. Wymaga planu naprawczego albo zmiany dostawcy.
Ryzyko umiarkowane - dostawca odpowiedział, ale brakuje części danych. Wymaga monitorowania i uzupełnienia dokumentacji.
Niskie ryzyko - dostawca przekazał komplet wymaganych informacji i spełnia wymagania EUDR. Nie są potrzebne dodatkowe działania.
Gotową macierz oceny dostawców z automatycznym punktowaniem znajdziesz
tutaj .
Krok 4: TRACES w praktyce - przepisy EUDR dla średnich i dużych firm
Odkąd weszło w życie rozporządzenie EUDR, obowiązki dotyczą nie tylko operatorów składających oświadczenia DDS, ale również części podmiotów działających na dalszych etapach łańcucha dostaw. Jeżeli kwalifikujesz się jako duży lub średni downstream operator albo trader, zarejestruj się w systemie TRACES, nawet jeśli nie masz obowiązku składania własnego DDS. Niezależnie od wielkości firmy przechowuj otrzymane numery referencyjne przez 5 lat - taki obowiązek wynika z rozporządzenia. Prosty rejestr (arkusz Excel lub moduł w systemie ERP) łączący fakturę zakupu z numerem referencyjnym dostawcy w zupełności wystarczy.
Część VI: 4 przykłady udostępniania na rynku unijnym zgodnie z EUDR
1. Trader papieru. Kupujesz papier od producenta w Polsce i sprzedajesz go dalej bez przetwarzania. Papier należy do produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów, dlatego obowiązują Cię wymagania EUDR. Obowiązki: zapisujesz i przechowujesz numer referencyjny DDS dostawcy. Jeśli jesteś MŚP - nie musisz rejestrować się w systemie. Jeśli jesteś dużym lub średnim podmiotem - rejestracja w TRACES jest wymagana, mimo że własnego DDS nie składasz.
2. Downstream operator (producent torebek papierowych). Kupujesz papier od papierni, która jako operator złożyła już oświadczenie DDS, a następnie produkujesz z niego torebki papierowe. Jeżeli jesteś dużym lub średnim przedsiębiorstwem, rejestrujesz się w systemie TRACES oraz przechowujesz numer referencyjny DDS otrzymany od dostawcy. Nie wykonujesz natomiast własnego due diligence ani nie składasz nowego oświadczenia DDS dla gotowych torebek.
3. Przekształcenie w produkt poza EUDR (np. elementy wyposażenia wnętrz z płyty). Kupujesz sklejkę (objętą EUDR) i wytwarzasz z niej gotowe elementy wyposażenia wnętrz o innym kodzie CN, spoza Załącznika I. Obowiązki: musisz mieć numer DDS dla zakupionej sklejki, ale dla gotowego wyrobu finalnego nie składasz już żadnych deklaracji w systemie - łańcuch obowiązków EUDR kończy się na Twoim etapie produkcji.
4. Produkt w 100% z recyklingu (producent kartonów). Wytwarzasz karton wyłącznie z makulatury odzyskanej w procesie recyklingu, bez udziału surowca pierwotnego. Obowiązki: żadne - produkt w całości pochodzący z recyklingu jest poza zakresem EUDR. Warto to udokumentować (np. certyfikat/deklaracja dostawcy makulatury), żeby móc to wykazać w razie pytania klienta lub kontroli.
Część VII: Co jeszcze warto wiedzieć o rozporządzeniu w sprawie udostępniania na rynku unijnym
Uzasadnione zastrzeżenia (substantiated concerns). Nawet jako downstream operator lub trader nie możesz ignorować wiarygodnych informacji, że surowiec w Twoim łańcuchu dostaw może pochodzić z nielegalnego źródła lub terenu wylesionego po 31 grudnia 2020 r. Taki sygnał może pochodzić np. od organizacji pozarządowej, dziennikarza śledczego, czy własnego pracownika. Jednym z celów EUDR jest zapobieganie wprowadzaniu na rynek produktów pochodzących z nielegalnych źródeł, dlatego rozporządzenie przewiduje mechanizm zgłaszania takich przypadków właściwym organom.
Kary. Firmy, które nie spełniają wymogi EUDR, muszą liczyć się z dotkliwymi konsekwencjami. Rozporządzenie przewiduje m.in. kary finansowe wynoszące co najmniej 4% rocznego obrotu osiągniętego w UE, konfiskatę towarów, czasowy zakaz sprzedaży oraz wykluczenie z zamówień publicznych. W Polsce trwają prace nad ustawą wdrażającą EUDR (projekt UC101), która określi krajowe organy kontrolne i szczegółowe zasady egzekwowania przepisów. Warto śledzić jej ostateczny kształt, ponieważ krajowe sankcje mogą być bardziej rygorystyczne niż minimalne wymagania wynikające z rozporządzenia.
Polska jako kraj niskiego ryzyka. Polska została sklasyfikowana jako kraj niskiego ryzyka. Nie oznacza to jednak, że wszystkie produkty objęte EUDR automatycznie są zwolnione z obowiązków. W praktyce oznacza to uproszczony zakres weryfikacji, o ile nie pojawią się wiarygodne sygnały świadczące o nieprawidłowościach lub nielegalnym pochodzeniu surowca.
Zmiany w zakresie produktów. Zakres EUDR nie jest zamknięty. Komisja Europejska pracuje nad zmianami Załącznika I, które mogą objąć nowe grupy produktów oraz wyłączyć część obecnych. Jeżeli Twoja firma wprowadza na rynek UE towary objęte tym rozporządzeniem, przed podjęciem decyzji biznesowych zawsze sprawdź aktualny status przepisów. Opieranie się wyłącznie na zapowiedziach lub projektach zmian może prowadzić do błędnych decyzji.
Najczęstsze pytania o rozporządzenie EUDR (FAQ)
Czy jako downstream operator muszę robić własne due diligence?
Nie. Jeśli bazujesz wyłącznie na surowcu, który już ma ważne oświadczenie DDS od dostawcy-operatora, Twój obowiązek ogranicza się do przechowywania i przekazywania dalej numeru referencyjnego, a jeśli jesteś dużą lub średnią firmą, dodatkowo do rejestracji w systemie TRACES.
Czy jako trader muszę się rejestrować w TRACES?
Jeśli jesteś dużym lub średnim podmiotem - tak, niezależnie od tego, że nie składasz własnego DDS. Mikro i małe firmy w tej roli są zwolnione z obowiązku rejestracji.
Co jeśli mój dostawca nie wie, czym jest to rozporządzenie Unii Europejskiej - EUDR?
To sygnał ryzyka, a nie powód do paniki, ale wymaga reakcji. Zapytaj wprost o rolę dostawcy w łańcuchu, status rejestracji i gotowość przekazania numeru DDS/SD. Jeśli dostawca nie potrafi tego dostarczyć, a jest jedynym źródłem surowca spoza UE bez wcześniejszego due diligence - Twoja firma może faktycznie stać się operatorem pierwotnym dla tej partii, ze wszystkimi tego konsekwencjami. Tak jak w naszym case study, czasem najprostszym rozwiązaniem jest zmiana dostawcy, zwłaszcza gdy odpowiada on za niewielki procent surowca.
Czy certyfikat FSC/PEFC zwalnia z obowiązków dla produktów związanych z wylesianiem?
Nie. Certyfikacja leśna ułatwia ocenę ryzyka i bywa użytecznym dowodem, ale nie zastępuje formalnego oświadczenia DDS ani wymogu geolokalizacji tam, gdzie te obowiązki faktycznie na Tobie spoczywają.
Wiele klientów, wiele formatów ankiet - jak to ogarnąć bez chaosu?
70-80% danych, o które pytają różni klienci, jest identyczne - różni się tylko format i sposób prezentacji. Jeśli masz dane i status dostawców zebrane w jednym miejscu (np. w macierzy oceny ryzyka), odpowiedź na kolejną ankietę to adaptacja, nie zaczynanie od zera.
Kiedy EUDR wchodzi w życie i ile czasu zajmuje przygotowanie jako downstream operator/trader?
Rozporządzenie EUDR wchodzi w życie etapami. Dla średnich i dużych przedsiębiorstw nowe obowiązki zaczynają obowiązywać od 30 grudnia 2025 r., a dla mikro- i małych przedsiębiorstw od 30 czerwca 2026 r. Samo przygotowanie firmy może zająć od kilku dni do kilku tygodni - zależy głównie od tego, czy dostawcy znają swoje obowiązki i są w stanie przekazać wymagane numery DDS oraz dokumentację. W praktyce najwięcej czasu zajmuje uporządkowanie łańcucha dostaw, a nie rejestracja w TRACES.
Masz pytanie albo właśnie dostałeś zapytanie EUDR od klienta?
W dESG łączymy konsulting ESG z platformą SaaS. Pomagamy firmom na etapie downstream operatora i tradera:
Ustalić, jaka jest rzeczywista rola firmy w konkretnym łańcuchu dostaw i czy nie zmienia się ona w zależności od dostawcy.
Zbudować i rozesłać ankietę kwalifikacyjną do dostawców, z jednym miejscem do zbierania odpowiedzi oraz automatyczną oceną ryzyka.
Zarejestrować firmę w systemie TRACES i uporządkować rejestr numerów referencyjnych DDS/SD zgodnie z wymogiem ich przechowywania przez 5 lat.
Przygotować procedurę reagowania na uzasadnione zastrzeżenia (substantiated concerns).
Monitorować zmiany w Załączniku I oraz harmonogramie wdrożenia, aby decyzje biznesowe nie opierały się na nieaktualnych założeniach.
Zadzwoń lub napisz - sprawdzimy, jaka jest Wasza rzeczywista rola w łańcuchach dostaw, w których działacie i zaproponujemy zakres działań dopasowany do wielkości firmy i realnego ryzyka - bez zbędnych nakładów i bez “raportu na półkę”.
LogowanieUmów się na bezpłatną konsultację
